SEPTEMBA 1, 1969: SIKU MUAMMAR GADDAFI ALIPOIPINDUA SERIKALI YA LIBYA NA KUANZA ENZI YAKE
Tripoli, Libya, Septemba 1, 1969 ni moja ya tarehe muhimu sana katika historia ya Libya na Afrika Kaskazini. Siku hiyo, kundi la maafisa vijana wa jeshi la Libya lilifanya mapinduzi ya kijeshi na kuuangusha utawala wa kifalme wa Mfalme Idris I, hatua iliyomweka Muammar Gaddafi katika nafasi ya juu ya uongozi wa nchi hiyo.
Tukio hilo lilitokea wakati Libya ikiwa imepita takribani miaka 18 tangu kupata uhuru wake. Ingawa nchi hiyo ilikuwa imeanza kunufaika kwa kiasi kikubwa kutokana na ugunduzi wa mafuta, kulikuwa na malalamiko kuhusu namna utajiri huo ulivyosimamiwa, pamoja na siasa za kifalme na uhusiano wa Libya na mataifa ya Magharibi.
MAPINDUZI YALIANZAJE?
Asubuhi ya Septemba 1, 1969, kundi la maafisa vijana wa jeshi lililojulikana kama Free Officers Movement lilianza kuchukua udhibiti wa maeneo muhimu ya serikali na jeshi.
Kundi hilo lilikuwa na takribani maafisa vijana 70 na liliongozwa na Muammar Gaddafi, ambaye wakati huo alikuwa na umri wa miaka 27. Walifanikiwa kuchukua vituo muhimu vya kijeshi, vituo vya redio, ofisi za serikali na maeneo mengine muhimu katika miji ya Benghazi na Tripoli.
Mapinduzi hayo yalifanyika kwa muda mfupi na bila upinzani mkubwa wa kijeshi. Hakukuwa na mapigano makubwa yaliyohusishwa moja kwa moja na mapinduzi hayo, jambo lililowezesha waasi hao kupata udhibiti wa serikali kwa haraka.
MFALME IDRIS ALIKUWA WAPI?
Wakati mapinduzi yakifanyika, Mfalme Idris I hakuwa Libya. Alikuwa nchini Uturuki akipatiwa matibabu.
Kutokuwepo kwake nchini kulirahisisha zaidi utekelezaji wa mpango wa maafisa hao vijana. Baada ya mapinduzi, mrithi wa ufalme, Crown Prince Hassan al-Senussi, alitangaza kupitia redio kwamba alikuwa ameacha madai yake ya kuendelea na ufalme na akawaita wananchi kuunga mkono serikali mpya.
LIBYA YAWA JAMHURI
Baada ya kuuangusha ufalme, maafisa hao waliunda chombo kilichoitwa Revolutionary Command Council (RCC), ambacho kilikuwa mamlaka kuu ya nchi.
Libya ilitangazwa kuwa jamhuri na mfumo wa kifalme ukafutwa. Muammar Gaddafi akawa mwenyekiti wa Revolutionary Command Council na kuwa kiongozi muhimu zaidi wa serikali mpya.
Mwanzoni, uongozi huo ulijieleza kama uongozi wa pamoja wa maafisa wa mapinduzi. Hata hivyo, baada ya muda, Gaddafi alizidi kuwa mtu mwenye ushawishi mkubwa katika uamuzi wa kisiasa na kijeshi wa Libya.
KWA NINI GADDAFI ALIPATA UMAARUFU?
Gaddafi alikuwa akihusishwa na siasa za Utaifa wa Kiarabu (Arab nationalism) na mawazo ya mapinduzi yaliyokuwa yakiendelea katika eneo la Kaskazini mwa Afrika na Mashariki ya Kati.
Serikali yake mpya ilisisitiza uhuru wa Libya dhidi ya ushawishi wa mataifa ya kigeni. Katika miaka iliyofuata, serikali yake ilichukua hatua dhidi ya uwepo wa kijeshi wa Marekani na Uingereza nchini Libya na kuongeza udhibiti wa serikali juu ya sekta ya mafuta.
Kwa upande mwingine, utawala wake baadaye ulijulikana pia kwa ukandamizaji wa kisiasa na sera ambazo ziliibua mabishano makubwa ndani na nje ya Libya.
GADDAFI ALITAWALA KWA MIAKA ZAIDI YA 40
Mapinduzi ya Septemba 1, 1969 yalikuwa mwanzo wa kipindi kirefu sana cha Gaddafi katika siasa za Libya.
Ingawa mwanzoni alichukua mamlaka kama sehemu ya Revolutionary Command Council, hatimaye akawa mtu mkuu katika mfumo wa utawala wa Libya.
Alibaki kuwa kiongozi mwenye nguvu nchini humo kwa zaidi ya miongo minne, hadi mwaka 2011, wakati utawala wake ulipoanguka katika machafuko na vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyoibuka wakati wa Arab Spring.
Gaddafi aliuawa Oktoba 2011, baada ya kutekwa karibu na mji wake wa Sirte.
SEPTEMBA 1, 1969: TAREHE ILIYOBADILI HISTORIA YA LIBYA
Kwa hiyo, Septemba 1, 1969 haikuwa siku ya kawaida katika historia ya Libya. Ilikuwa siku ambayo mfumo wa kifalme uliodumu tangu uhuru wa nchi hiyo ulipomalizika na kuanza kwa mfumo mpya wa jamhuri chini ya maafisa wa kijeshi.
Tukio hilo lilimfanya Muammar Gaddafi, kijana wa jeshi mwenye umri wa miaka 27 wakati huo, kuwa mmoja wa viongozi mashuhuri zaidi barani Afrika na katika ulimwengu wa Kiarabu kwa miongo iliyofuata.
Miaka ilipita, siasa zikabadilika, lakini kumbukumbu ya Septemba 1, 1969 iliendelea kuwa sehemu muhimu ya historia ya Libya.